هدايت و ضلالت در قرآن

چرا خداوند مى فرمايد: من هر كس را دوست داشته باشم هدايت خواهم كرد؟ آيا هدایت شامل حال افراد ديگر نمى شود؟

 پاسخ :نخست باید توجه داشت که هدايت پنج مرتبه دارد:

 1. فطرى و غريزى؛ که هدايت در آيه ((ربنا الذی اعطی کل شیی خلقه ثم هدی  )) (50/طه) ناظر به اين معنا است .

 2. عقلانى؛ ((قوهء تفكر)) که به انسان ارزانى شده و روايات از آن به ((رسول باطنى )) تعبير مى کنند، .

 3. هدايت بیرونى؛ كه از طريق ((ارسال پيامبران )) انجام گرفته و در روايات از آن به ((رسول ظاهرى )) تعبير شده است (وان من امه الا خلا فیها نذیر؛هیچ امتی نیست مگر اینکه پیامبری داشته باشد).

این سه فراگير و عام است و شامل تمامی انسانهاى مؤمن و كافر مى شود. 

 4.توفيق و عنايت رحمانى كه ويژهء بندگان خاص است و آيه شريف ((و یزید الله الذین اهتدوا هدی؛ و خداوند بر هدايت ، هدايت يافتگان مى افزايد. ))(مريم /76)، به اين مرتبه از هدايت اشاره دارد.

  5. قدرت ايمانى ويژه و فوق العاده اى كه عصمت را به دنبال دارد. و مقصود از هدايت در آيه (اولئک الذین هدی الله فبهدهم اقتده) (90/انعام )اين مرتبه از هدايت است .

 این دو مرتبه، نتيجهء شايستگى هاى فردى و عمل صالح بوده و تنها به گروه خاصى از بندگان خداوند اختصاص دارد. مثلا قرآن یکجا فرموده: (فمن تبع هدای فلا یضل ولا یشقی؛ کسی که هدایتم را پیروی کند گمراه و بد عاقبت نخواهد شد) (طه/123) جای دیگر به برخی از امور که لیاقت را در او ایجاد می کند، اشاره کرده می فرماید:(فمن اتقی و اصلح فلا خوف علیهم و لا هم یحزنون؛ کسانی که پرهیزگاری کنند و به صلاح آیند،بیمی بر آن ها نیست و خود غمگین نمی شوند) ( اعراف/35)

آخرین مرتبه كه به همراه عصمت  است ، ويژهء پيامبران و ائمه (عليهم السلام )می باشد و مرتبهء چهارم ، از آنِ ساير بندگان شايستهء خداوند است.

 پس این که قرآن می فرماید: خداوند هرکدام از بندگان را که بخواهد،هدايت(یهدی من یشاء)  و هرکه را بخواهد، گمراه مى كند((ويضّل من يشاء)) ، مربوط به اين دو مرحله اخیر است. و در اين آيات مقصود از هدايت، توفيقى افزون تر و رهنمونى بيشتر است؛ يعنى هدایت ویژه خداوند، شامل حال كسانى می شود كه با اعمال خود و پیمودن مراحل قبلی هدایت، شايستگى ولیاقت یافته باشند؛ و گمراهی و محرومیت از مراحل بعدی را شامل حال کسانی خواهد کرد که بوسیله اعمال ناشایست خود؛ برای مراحل بعدی لیاقت نیافتند، مثلا کسانی که خود را اصلاح نکنند و یا پرهیزگاری نکنند از مراحل اولیه هدایت پیروی نکرده اند و از مراحل ویژه هدایت خود را محروم کرده اند.

 

 

  
نویسنده : saeed shams ; ساعت ۱:۳۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۳/٩/۱۳
تگ ها :