ملاک و معیار رفتار عادلانه

...ادامه مباحث عدالت ۴

«اِنَّ اللّهَ يَأمُرُ بِالعَدلِ...» (نحل، 90)

 خیلی ها از رفتار عادلانه و عدالت اجتماعی سخن می گویند اما  از کجا بفهمیم کدام رفتار مطابق عدل است ؟

براى ايجاد عدالت و رفتار عادلانه، بايد عدالت و معيارهاى تشخيص آن را شناخت. عدالت يعنى هر چيزى در جاى خودش باشد، پس هرگونه انحراف، افراط، تفريط، تجاوز از حد و تجاوز به حقوق ديگران بر خلاف اصل عدل است.

براى تشخيص مصاديق عدل بايد از عقل و شريعت كمك گرفت. عقل انسان به نيكويى عدل و زشتى ظلم حكم مى كند و مصاديق كلى عدل و ظلم را تشخيص مى دهد. مثلاً عقل هر انسانى كشتن كودكان بى گناه را ظلم مى داند و زشت مى شمارد.

بسيارى از مصاديق جزئى را نمى توان از راه عقل تشخيص داد و بايد براى تشخيص آن ها به شريعت رجوع كرد؛ زيرا تمام احكام دين بر پايه عدل استوار است.

 حضرت اميرالمؤمنين(عليه السلام) در مورد قرآن كريم مى فرمايد: قرآن سرچشمه عدالت و نهر جارى عدل است. بنابراين، از طريق عقل و قرآن و روايات مى توان عدالت را تشخيص داد.

عدالت در سه زمينه مطرح مى شود:

1. عدالت در  اعتقاد : و آن در صورتى تحقق مى يابد كه به آنچه حق است ايمان بياوريم;     

2. عدالت در صفات و رفتارهاى شخصى؛ که متوقف بر اين است آنچه موجب سعادت انسان است را انجام دهيم و از آنچه مايه شقاوت است، دورى نماييم.

3. عدالت در جامعه؛ و آن در صورتى تحقق مى يابد كه هر چيزى را در جاى خودش قرار داده، هر كسى كه از نظر عقل يا شرع مستحق پاداش است، پاداش داده شود، و اگر مستحق كيفر است، كيفر داده شود، و هر حقى به مستحق آن داده شود.

 اگر رفتارهاى انسان در اين سه زمينه با معيارهاى تشخيص عدالت سازگار بود، رفتارى عادلانه خواهد بود.

  
نویسنده : saeed shams ; ساعت ٩:٢٧ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/۳٠
تگ ها :